काठमाडौं– नेपाली समाजमा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिने कोजाग्रत पूर्णिमा देशभर धुमधामका साथ मनाइँदैछ। विशेषगरी नवविवाहित दम्पतीका लागि यो पर्वको विशेष महत्त्व छ, जहाँ दुलही पक्षबाट दुलहा पक्षलाई विशेष परम्परागत सामग्री ‘भार’ पठाउने र त्यसपछि बेहुलाको चुमाओन गरी भोजभतेरको आयोजना गरिने चलन रहेको छ। मैथिल संस्कृतिमा यो पर्वलाई विशेष शीतल, निर्मल र धवल रातको रूपमा मान्यता दिइन्छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार, कोजाग्रत पूर्णिमाको राती लक्ष्मी देवीले स्वयम् निरीक्षण गर्ने र जाग्राम बस्ने व्यक्तिलाई धनधान्यले परिपूर्ण गरिदिने विश्वास छ। यसै विश्वासलाई आत्मसात गर्दै, मानिसहरू यो रात जाग्राम बसेर भगवती श्रीलक्ष्मीको आराधना गर्छन्। घर-घरमा लक्ष्मीपूजा गरी आँगनमा अष्टदल अरिपनको सजावट गरिन्छ, जसमा विशेष सामग्री राखेर पूजा गरिन्छ। दुर्वा, अक्षत र विशेष मन्त्र उच्चारण गर्दै धार्मिक विधिहरू सम्पन्न गरिन्छ। पूजा सम्पन्न भएपछि पान र मखान बाँडेर पर्वको समापन गरिन्छ।
यस पर्वमा धार्मिक परम्परा मात्र नभएर सामाजिक सद्भाव पनि झल्किन्छ। नवविवाहित दम्पतीलाई यस पर्वले आपसी सम्बन्ध मजबुत बनाउन थप ऊर्जा प्रदान गर्छ। भोजभतेरको आयोजनले सामाजिक एकताको सन्देश दिन्छ भने पान र मखानको बाँडफाँडले आपसी स्नेह र आदान-प्रदानको भावना प्रकट गर्छ।
यद्यपि देशभर बुधबार कोजाग्रत पूर्णिमा मनाइँदै छ, तर जनकपुरधामको प्रसिद्ध जानकी मन्दिरमा भने यो पर्व बिहीबार विशेष धुमधामका साथ मनाइने छ। जनकपुरधाममा कोजाग्रत पूर्णिमालाई विशेष रूपमा मनाउने परम्परा रहेको छ, जहाँ श्रद्धालुहरूले जानकी मन्दिरमा पूजाआजा गरेर देवी लक्ष्मीको कृपा प्राप्त गर्न विशेष अनुष्ठानमा भाग लिन्छन्।
कोजाग्रत पूर्णिमाको यो पर्वले धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक परम्परालाई पुनः सशक्त बनाउँदै समाजमा एकता, शान्ति र समृद्धिको कामना गरिन्छ।
