सिरहा।मधेश प्रदेशका सिराहा, सप्तरी र बीरगञ्जजस्ता जिल्ला भारतसँगको खुला सीमा क्षेत्रका कारण तस्करीको लागि उपयुक्त स्थल मानिन्छन्। यी जिल्लाहरूमा घुमुवा प्रहरीले चाडपर्वको समयमा तस्करीबाट अवैध पैसा उठाउने चलन लामो समयदेखि चल्दै आएको छ। खुला सीमाको फाइदा उठाएर तस्करहरूले अवैध सामानहरूको ओसारपसार गर्ने अवसर प्राप्त गर्छन्, र यसैको आडमा घुमुवा प्रहरीले आफ्नो शक्ति र पदको दुरुपयोग गर्दै चर्को रकम असुल्ने गर्छन्।
खुला सीमाको कारण तस्करीमा वृद्धि
भारतसँगको खुला सीमाले गर्दा मधेशका सिराहा, सप्तरी र बीरगञ्जजस्ता जिल्लाहरू तस्करीको केन्द्रविन्दु बन्न पुगेका छन्। सीमावर्ती क्षेत्रबाट सामानको ओसारपसार गर्न कुनै ठोस अवरोध नहुनु र प्रहरीको ढिलासुस्तीका कारण तस्करी सहज बन्दै गएको छ। सीमामा प्रहरी तैनाथ भए पनि तस्करी रोक्न भन्दा, तस्करहरूसँग मिलेर अवैध रकम उठाउने काममा व्यस्त छन्।
चाडपर्वको समयमा यी सीमावर्ती जिल्लाहरूमा विशेष गरी भारतबाट अवैध सामान, मदिरा, लत्ताकपडा, भन्सार नतिरेका उपभोग्य वस्तुहरू, र अन्य सामग्रीको तस्करी व्यापक हुन्छ। घुमुवा प्रहरीहरूले तस्करहरूसँग ‘सेटिङ’ मिलाएर ती सामग्रीहरू सजिलै पार गर्न सघाउँछन्। यस प्रक्रियामा उनीहरूले तस्करहरूबाट ठूलो रकम असुल्छन्, जसले गर्दा तस्करी रोक्नुको सट्टा बढ्दै गएको देखिन्छ।
पैसा असुलीको श्रृङ्खला: तल्लो तहदेखि उच्च अधिकारीसम्म
तस्करहरूसँग घुमुवा प्रहरीले उठाउने अवैध पैसा केवल उनीहरूको व्यक्तिगत आम्दानीमा सीमित हुँदैन। यो पैसा एक सुनियोजित श्रृङ्खलाका माध्यमबाट प्रहरीको उच्च तहसम्म पुग्ने गर्छ। घुमुवा प्रहरीले तस्करहरूबाट असुल्ने रकमको निश्चित हिस्सा डिएसपी, एसपी हुँदै डिआइजीस्तरका उच्च अधिकारीहरूसम्म पु¥याइन्छ। यसले प्रहरी संगठनभित्रको भ्रष्टाचारलाई झन् जटिल बनाएको छ।
प्रहरी संगठनले कानुन कार्यान्वयनमा सघाउनु पर्ने हुँदा जनताले विश्वास गर्ने निकाय हो, तर यस प्रकारका गतिविधिले प्रहरीप्रति जनताको विश्वास टुट्दै गएको छ। जब तस्करीबाट असुलिएको पैसा संगठनका उच्च पदस्थ अधिकारीहरूसम्म पु¥याइन्छ, तब प्रहरीको जिम्मेवारी र नैतिकताको प्रश्न खडा हुन्छ।
चाडपर्वमा तस्करीको बढोत्तरी
चाडपर्वको समयमा बजारमा माग बढ्ने हुँदा तस्करहरू सक्रिय बन्छन्। स्थानीय बजारमा सजिलै उपलब्ध हुन नसक्ने सामानहरूको माग बढेपछि तस्करहरू भारतबाट ती सामान भित्र्याएर नेपालमा बेच्न चाहन्छन्। यस प्रक्रियामा घुमुवा प्रहरीले तस्करीलाई रोक्नुभन्दा पनि मिलेमतो गरेर पैसा असुल्न तल्लीन हुन्छन्। यसले गर्दा चाडपर्वको समयमा सीमावर्ती जिल्लाहरूमा तस्करीमा वृद्धि हुनु स्वाभाविक बन्छ।
समाजमा पर्ने प्रभाव
घुमुवा प्रहरी र तस्करहरूको साँठगाँठले कानुनी शासनलाई कमजोर बनाउँछ। इमानदार व्यापारी र सर्वसाधारणहरू यो असमान प्रतिस्पर्धामा पर्छन्, किनकि उनीहरूले कानुनको पालना गरेर व्यवसाय गर्नुपर्छ, जबकि तस्करहरूले गैरकानुनी रूपमा सामान ल्याएर सस्तोमा बेच्न पाउँछन्। यसले देशको अर्थतन्त्रमा नकारात्मक असर पार्छ र समाजमा अन्यायको भावना फैलिन्छ।
प्रहरी संगठनभित्रको यस्तो भ्रष्टाचारले राज्यको न्यायिक प्रणालीमाथि गम्भीर प्रश्न उठाउँछ। जब प्रहरी नै अवैध काममा संलग्न हुन्छन् र तस्करीजस्ता गतिविधिमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा संलग्न हुन्छन्, तब कानुनी शासन कमजोर पर्छ र समाजमा अराजकता फैलिन्छ।
नियन्त्रणका लागि आवश्यक कदम
घुमुवा प्रहरीको यो बिगबिगीलाई रोक्नका लागि सशक्त कदम चाल्न आवश्यक छ। प्रहरी संगठनभित्रको भ्रष्टाचार निर्मूल गर्न उच्च तहबाट कठोर कारबाही र अनुगमन प्रणाली स्थापना गर्नुपर्छ। तस्करी नियन्त्रणका लागि सीमामा कडा सुरक्षा व्यवस्था लागू गरिनु पर्छ र प्रहरीको मिलेमतोमा हुने अवैध असुलीलाई पूर्ण रूपमा बन्द गर्न नीतिगत सुधार आवश्यक छ।
जनताको विश्वास जित्न र कानुनी शासनको पालनाका लागि प्रहरी संगठनलाई पारदर्शी र जवाफदेही बनाउनु आजको मुख्य आवश्यकता हो। तस्करी र भ्रष्टाचार नियन्त्रण नगरेसम्म समाजमा न्याय र समानताको भावना स्थिर हुन सक्दैन।
