काठमाडौं – नेपालको हिमाली भेगमा पाइने प्राकृतिक औषधीय गुणले भरिएको यार्सा गुम्बा, जसलाई “हिमाली सुन” पनि भनिन्छ, स्वास्थ्य लाभका लागि विशेष मानिन्छ। यो एक अद्वितीय जडिबुटी हो जसको जीवनचक्र अनौठो छ। एक समय यो बिरुवा जस्तो देखिन्छ भने अर्को समयमा जनावरको रूपमा विकास गर्छ। यसको गुण र प्रभावका कारण यो केवल हाम्रो जैविक सम्पदा मात्र नभई नेपाली समाजको आर्थिक स्रोतसमेत बनिरहेको छ।
जीवनचक्रमा दुई रूप : बिरुवा र जनावर
यार्सा गुम्बाको जीवनचक्र विशेष रहेको छ। यो मौसमी परजीवी हो, जसले वर्षको केही समय बिरुवाको रूपमा रहन्छ भने बाँकी समय जनावरको रूपमा देखिन्छ। प्रायः यो ६ महिनासम्म बिरुवाको रूप लिन्छ र बाँकी ६ महिनासम्म जनावरको रूपमा विकास हुन्छ। चिसो हिउँदमा बिरुवाको रूपमा रहँदा गर्मी महिनामा यसले आफ्नो अर्को रूप धारण गर्ने गर्छ।
स्वास्थ्य लाभका लागि अनमोल
यार्सा गुम्बा विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको समाधानमा उपयोगी छ। यो जडिबुटीको नियमित सेवनले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने, थकान र कमजोरी हटाउने, यौन क्षमता सुधार्ने तथा शरीरमा ऊर्जा थप्ने विश्वास गरिएको छ। साथै, यसले मांसपेशी बलियो बनाउने र क्यान्सर, दम, तथा अन्य स्वास्थ्य समस्यासँग लड्न मद्दत पुर्याउँछ। यी फाइदाहरूका कारण विश्वभर यसको माग बढ्दो छ।
नेपालका विशेष जिल्लामा पाइने यार्सा गुम्बा
नेपालका हिमाली जिल्लाहरू जस्तै डोल्पा, मुस्ताङ, हुम्ला, र मुगु जस्ता क्षेत्रमा यो अद्वितीय जडिबुटी पाइन्छ। यार्सा गुम्बा वसन्त ऋतुमा भेटिन्छ, विशेष गरी हिमाली क्षेत्रका बासिन्दाहरूले हिउँ पग्लने बेलामा यसको संकलन गर्ने गर्दछन्। यसलाई संकलन गर्ने कार्यमा हजारौं स्थानीय बासिन्दाहरू संलग्न हुने गरेका छन्, जसले उनीहरूको जीविकोपार्जनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
उच्च आर्थिक मूल्य : “हिमाली सुन”
यार्सा गुम्बाको बजार मूल्य अत्यन्तै उच्च छ। यो नेपालको प्रमुख निर्यात हुने जडिबुटी हो। प्रति पीस यार्सा गुम्बाको मूल्य १,००० देखि ३,००० नेपाली रुपैयाँ पर्न सक्छ भने प्रति केजीको मूल्य २० लाखदेखि ३० लाख रुपैयाँ सम्म पुग्ने गर्छ। यो अत्यधिक महँगो जडिबुटी भएकोले देशको अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान गरिरहेको छ। यसको उपयोगिताका कारण स्थानीयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म उच्च मागमा रहेको छ।
निष्कर्ष
नेपालको जैविक विविधताको प्रतीक बनेको यार्सा गुम्बा, हिमाली क्षेत्रका बासिन्दाहरूको आर्थिक आधारसमेत हो। यसको औषधीय गुण र उच्च मूल्यका कारण, यार्सा गुम्बा नेपालको प्राकृतिक सम्पदामा गन्तव्य बनिरहेको छ। यो एक बहुमूल्य स्रोत हो जसले हाम्रो समाजको स्वास्थ्य र अर्थतन्त्रमा विशेष भूमिका खेल्दछ।
